De toekomst van de RI&E: wat gaat er veranderen?

De RI&E is al jaren de basis onder gezond en veilig werken. Maar de manier waarop organisaties ermee omgaan, gaat de komende jaren zichtbaar veranderen geloven wij. De verwachting zal verschuiven van een “document dat je op orde hebt” naar een levend systeem van risicobeheersing: actueel en aantoonbaar verbonden met hoe het werk écht wordt gedaan.

Hier lees je hoe de RI&E er in de toekomst waarschijnlijk uit gaat zien, welke ontwikkelingen dit aanjagen en wat jij nodig hebt om er praktisch mee aan de slag te gaan.

De basis blijft hetzelfde, de lat ligt hoger

Volgens de Arbowet moet iedere werkgever een RI&E en een Plan van Aanpak hebben. Dat is dus niet nieuw en zal ook zo blijven. Maar de vraag zal steeds vaker worden “hoe actueel en effectief is jullie RI&E?” in plaats van alleen “hebben jullie er één?”.

Toezicht ontwikkelt mee. In het jaarplan 2026 beschrijft de Nederlandse Arbeidsinspectie nadrukkelijk dat zij inspectie-inzichten benut en waar nodig herinspecties inzet, onder meer rond werkdruk en ongewenst gedrag. Dat stimuleert organisaties om maatregelen niet alleen te plannen, maar ook te laten zien dat ze werken.

Actueler en cyclischer: Dit sluit aan bij de steeds meer risicogerichte manier van werken van de Nederlandse Arbeidsinspectie, die trends en meldingen analyseert en opkomende risico’s thematisch oppakt.
Meer bewijsvoering: niet alleen opschrijven wat je gaat doen, maar aantoonbaar maken dat maatregelen werken (bijvoorbeeld door middel van evaluatie, herinspecties, opvolging). In de plannen van de Arbeidsinspectie zie je expliciet het benutten van inspectie-inzichten en herinspecties terug, o.a. bij werkdruk en ongewenst gedrag. Minstens zo belangrijk is het opnieuw onderbouwen van je restrisico: je toetst of de gekozen maatregel het risico echt verlaagt, en wat er overblijft nadat je maatregelen hebt doorgevoerd. Dat “overblijvende risico” is het restrisico. Door periodiek te herberekenen voorkom je dat een Plan van Aanpak een checklist wordt die je afvinkt, terwijl het risico in de praktijk nauwelijks verandert. En natuurlijk is niet alles te vangen in getallen met een berekening. Ondersteun dit ook altijd met feedback uit de praktijk, zoals gesprekken uit teams of verzuimcijfers.
Breder risicobegrip: naast fysieke veiligheid en gevaarlijke stoffen zal de RI&E ook steeds vaker zwaarder gaan wegen op thema’s als psychosociale arbeidsbelasting (PSA), hybride werken en digitalisering. De EU-prioriteiten sturen namelijk ook dezelfde kant op.

Vier trends die de RI&E gaan veranderen

1) Sociale veiligheid en PSA worden “hard” onderdeel van je RI&E

Psychosociale arbeidsbelasting (PSA) – denk aan werkdruk en ongewenst gedrag – is al verplicht onderdeel van arbobeleid, maar de uitwerking wordt concreter. De Arbeidsinspectie heeft hiervoor hulpmiddelen en kaders gepubliceerd om risicofactoren voor intern ongewenst gedrag te inventariseren en te vertalen naar maatregelen en evaluatie.

Daarnaast zijn er duidelijke beleidsbewegingen die de komende jaren tot extra eisen kunnen leiden. De Rijksoverheid kondigde bijvoorbeeld een wetsvoorstel aan dat een gedragscode tegen ongewenst gedrag verplicht stelt voor werkgevers met 10 of meer werknemers. Ook wordt (in het wetgevingsproces) gesproken over het verplicht stellen van een vertrouwenspersoon voor organisaties vanaf 10 werknemers;

Wat dit praktisch betekent: je RI&E bevat straks vaker een stevige PSA-paragraaf met:

risicofactoren (waarom ontstaat het hier?)
concrete preventiemaatregelen (werkorganisatie, leiderschap, normstelling)
meld- en opvolgprocessen (wat gebeurt er na een melding?)
evaluatie (werkt het, en hoe weet je dat?)

2) Digitalisering en AI zorgen voor nieuwe risico’s (en nieuwe bewijsvoering)

Werk wordt digitaler: hybride werken, digitale monitoring, AI-toepassingen, altijd-aan communicatie. Dat levert voordelen op, maar ook risico’s zoals stress, hogere mentale belasting, minder autonomie en nieuwe ergonomische klachten.

Op EU-niveau is “gezond en veilig werken in een veranderende wereld van werk” een expliciete prioriteit in het strategisch kader 2021–2027 van de European Agency for Safety and Health at Work / de Europese Commissie. En EU-OSHA beschrijft ook specifiek de link tussen digitalisering en psychosociale risico’s.

Wat je in de RI&E terug gaat zien: niet alleen “beeldschermwerk” als standaardblok, maar ook afspraken over bereikbaarheid, werkdruksignalen, algoritmische sturing (waar relevant) en inrichting van thuiswerk.

3) Meer dynamiek in werk en organisatie vraagt om een “update-proces”

Organisaties veranderen sneller: groei/krimp, nieuwe machines, andere werkprocessen, meer inhuur, meerdere locaties, ketens met onderaannemers. Dan lijkt een RI&E die twee jaar oud is al snel een momentopname uit een ver verleden.

De richting van beleid en advies is daarom: versterk preventie, monitoring en handhaving, en zorg dat RI&E en medezeggenschap beter functioneren. Dat zie je terug in de Arbovisie-lijn van de Sociaal-Economische Raad.

Praktisch betekent dat dus dat organisaties vaker moeten gaan werken met vaste “triggers” om de RI&E te actualiseren.

4) Van plan naar aantoonbaar effect: maatregelen moeten zichtbaar “landen”

De toekomstbestendige RI&E draait niet alleen om risico’s benoemen, maar om effectieve beheersing. De verschuiving is: van “we hebben het opgeschreven” naar “we hebben het georganiseerd, ingevoerd en gecontroleerd”.

Bij PSA zie je dit extra sterk. De Arbeidsinspectie publiceerde eind 2025 ook een werkinstructie voor intern ongewenst gedrag, wat laat zien dat dit onderwerp steeds meer gestructureerd in toezicht en beoordeling wordt meegenomen.

Hoe ziet een moderne RI&E er dan uit?

Een RI&E die klaar is voor de komende jaren, heeft meestal deze kenmerken:

Continu proces
Niet alleen opstellen, maar periodiek herijken: bij organisatieverandering, nieuwe technologie, verbouwingen, incidenten, signalen uit PSA of verzuim.
Risicogestuurd prioriteren
Duidelijk: wat zijn de grootste risico’s, wie loopt ze, wat is de blootstelling/frequentie, en welke maatregelen leveren aantoonbaar effect?
Sterke koppeling met uitvoering
Het Plan van Aanpak is geen bijlage, maar een echte roadmap (eigenaar, deadline, middelen, KPI’s, evaluatiemoment).
PSA en sociale veiligheid volwaardig ingebed
Met een onderbouwde inventarisatie van risicofactoren (niet alleen “er is werkdruk”), plus interventies op werkorganisatie, gedrag/cultuur en opvang/afhandeling.
Data- en signalengedreven
Gebruik van: ongevallenregistratie, bijna-incidenten, signalen vanuit medewerkerstevredenheidsonderzoek of psychosociale arbeidsbelasting, PMO/PAGO-inzichten (op hoofdlijnen), verzuimtrends, meldingen, audits.
Werkbaar voor het mkb (simpel waar het kan, volledig waar het moet)
De beleidslijn is juist om het mkb beter te ondersteunen met instrumenten (zoals route-oplossingen en start-RI&E-achtige benaderingen).

Checklist: zo maak je je RI&E toekomstbestendig

Wil je dit praktisch aanpakken? Dit is een bewezen route:

Stap 1 — Maak actualiseren een routine
Leg vast: wanneer herzie je onderdelen, en welke triggers starten een update?

Stap 2 — Breng je grootste risico’s scherp in beeld
Werk met risico-prioritering: wat kan het meest misgaan en hoe vaak?

Stap 3 — Zet PSA op hetzelfde niveau als fysieke risico’s
Inventariseer risicofactoren voor werkdruk en ongewenst gedrag (per team/locatie waar nodig) en vertaal dit naar preventie + opvolging.

Stap 4 — Neem digitalisering expliciet mee
Check: bereikbaarheid, digitale werkdruk, thuiswerkplekken, tools/AI-toepassingen en de impact op autonomie en mentale belasting.

Stap 5 — Maak uitvoering meetbaar
Kies per thema 2–5 indicatoren (bijv. aantal meldingen, doorlooptijd opvolging, auditbevindingen, incidenten, werkdrukscore, verzuimtrend) en plan evaluaties.

Stap 6 — Borg eigenaarschap en participatie
Zorg dat leidinggevenden en medewerkers meedoen: zij weten waar het wringt en wat haalbaar is.

Wil je RI&E die “inspectieproof” én werkbaar is?

Dan moet je RI&E meer zijn dan losse bestanden en een jaarlijkse update omdat het ‘weer eens moet’. Je hebt een aanpak nodig die cyclisch is, bijsturing afdwingt en laat zien wat maatregelen echt opleveren – inclusief bijvoorbeeld de herberekening van het restrisico, zodat je na uitvoering kunt onderbouwen welke risico’s er overblijven en waar je opnieuw moet aanscherpen. Een goede applicatie die juist je proces ondersteunt en je helpt om de RI&E eenvoudig te maken én onderdeel te maken van je werkproces wordt daarmee onmisbaar. PRIO en KMO Solutions helpen je om dit strak te organiseren, actueel te houden en structureel te borgen.

Wil jij weten hoe PRIO je hierbij kan helpen?

Vul het formulier in en we plannen vrijblijvend een demo met je in!